حیوان آزاری

محمد دانش

آزار دادن حیوانات، رفتاری که در علوم روانشناسی به جنون حیوان آزاری یا ZOO SADISM شهرت دارد و کارشناسان علوم رفتاری و روانشناسان معتقدند می‌تواند نشانه بسیار بدی از رفتارهای خشن و جنون‌آمیز دگرآزاری یا سادیسم در آینده رفتاری افراد باشد. یکی از انواعِ بداخلاقیِ اجتماعی و بِزِه‌کاری است، به گفته روانشناسان حیوان آزاری از نمونه‌های بارزِ مشکلاتِ روانی است حیوان آزاران نه‌تنها برای حیات‌وحش و حیوانات که برای جامعه انسانی نیز خطرناک هستند. به‌طورکلی یکی از نشانه‌های سوء رفتار نسبت به انسان‌ها تمایل به حیوان آزاری است، معمولاً این رفتار ناخوشایند از دوران کودکی در رفتارهای فرد دیده می‌شود؛ بنابراین می‌توان گفت رابطه نزدیکی بین شیوع حیوان آزاری با رفتارهای مجرمانه و کیفری در دوران بزرگ‌سالی وجود دارد. (ویکی‌پدیا)

90 درصد از جنایتکاران در کودکی از شکنجه دادن و کشتن حیوانات لذت می‌بردند که این موضوع در فایل‌‌های قتل‌‌های زنجیره‌ای توسط کارشناسان تائید شده است (دکتر آلبرت شوایتزر-انسان شناس). تحقیقات در کشورهای مختلف مؤید این موضوع است که بیش‌تر قاتلان زنجیره‌ای یا افرادی که رفتارهای خشونت‌آمیز در مقابل همنوعان خود داشته‌اند در کودکی و نوجوانی و حتی بزرگ‌سالی مبتلا به جنون حیوان آزاری بوده‌اند. به همین دلیل در کشورهای توسعه‌یافته این رفتار جرم تلقی شده و برای آن مجازات در نظر گرفته‌شده است. چراکه این اعمال می‌تواند نشانه‌های اولیه بیماری سادیسم باشد که در صورت پیگیری و درمان نشدن می‌تواند موجب فجایع انسانی و ناامنی در آینده شود.

پویایی جنبش حمایت از حیوانات در کوردستان

انکارناپذیر است که کوردستان در چند سال اخیر مهد حرکت‌های حیوان دوستانه و خیزش‌های ضد حیوان آزاری بوده است، انجمن سبز چیا و سایر انجمن‌های زیست‌محیطی و دفاع از حقوق حیوانات در کوردستان با تلاش‌های متداوم خود سعی در گسترش فرهنگ زندگی مسالمت‌آمیز با سایر جانداران و برقراری تعاملی نسبی با حیوانات را داشته‌اند که موارد ذیل نمونه‌هایی از آن است:

– موج شکستن تفنگ‌های شکاری و سوزاندن قفس‌های حصر پرندگان که حاصل حضور فیزیکی کمیته آموزش انجمن سبز چیا در بیش از 180 روستا از توابع شهرستان‌های مریوان و سروآباد بود. جنبشی که در مریوان استارت خورد، در اکثر نقاط کوردستان اجرا و انعکاس آن به همه ایران و حتی اقلیم کوردستان رسید.

– ساخت لانه برای پرندگان که نمونه بارز آن ساخت لانه برای لک‌لک‌ها توسط روستاییان اطراف تالاب زریبار مریوان و اطراف شهرستان روانسر در کرمانشاه می‌باشد.

– تیمار حیوانات وحشی آسیب‌دیده در بیشتر شهرهای کوردستان.

– تشکیل کمیته حمایت از حیوانات در انجمن سبز چیا و مداوای ده‌ها نوع جاندار اهلی و وحشی و بازگرداندن دوباره آن‌ها به طبیعت.

– جان باختن فعال محیط‌زیست آقای امیرارسلان پیروتی دریکی از روستاهای مهاباد، برای نجات جان یک لک‌لک.

– اختصاص دادن یک سیلو در نزدیکی تالاب زریبار، از طرف کمیته دفاع از حقوق حیوان انجمن سبز چیا برای درمان حیوانات آسیب‌دیده.

– اقدام زن و شوهر مریوانی که در کنار شغل کارواش خود بدون هیچ چشم‌داشتی اقدام به مداوای حیوانات آسیب‌دیده می‌کنند.

– اعتراض به کشتن حیوانات باربر، در نقاط مرزی از طرف انجمن‌های زیست‌محیطی و نشریات کوردستان.

– اعتراض به استفاده از حیوانات در سیرک.

– پیاده‌روی 250 کیلومتری اعتراضی همراه با اعتصاب غذای آقای شریف باجور عضو انجمن سبز چیا، از مریوان تا ثلاث باباجانی در کرمانشاه نسبت به کشتن یک سگ ماده و اعتراض به خشونت نسبت به حیوانات و دیگر حرکت‌هایی که نشان از حیوان‌دوستی نسبی مردم این دیار می‌باشد.

اما بیماری حیوان آزاری هنوز ریشه‌کن نشده‌ است

با همه این اوصاف نمی‌توان چشم از واقعیت‌هایی پوشید که قبلاً به‌وفور وجود داشته و اکنون هم در بعضی نقاط کوردستان دیده و یا شنیده می‌شود:

– به جان هم انداختن خروس‌ها (که‌ڵه‌ شێره‌ شه‌ڕێ).

– عقیم کردن چهارپایان باربر.

– صید و شکارهایی که توأم با حیوان آزاری انجام می‌شود:

– صید ماهی در رودخانه‌ها با استفاده از موتوربرق و سم‌های کشنده که باعث مرگ و یا عقیم شدن سایر جانداران رودخانه هم می‌شود.

– صید ماهی با استفاده از تورهایی با سوراخ‌های کوچک.

– استفاده از آواز کبک برای شکار دیگر کبک‌ها.

– کشتن فجیع و درد آورد خوک‌ها توسط سگ‌های اهلی.

– استثمار حیوانات باربری که در مزارع و مرزها روزانه به صاحبانشان خدمت می‌کنند:

– حمل بارهای سنگینی که خارج از توانایی این زبان‌بسته‌ها می‌باشد.

– عدم اختصاص جای نگه‌داری و خوراک مناسب.

– عدم رعایت نکات بهداشتی و سلامت حیوانات.

– بی‌خانمان گذاشتن حیواناتی که بعد از سال‌ها خدمت به صاحبانشان، بعد از پیری وی ناتوان شدن از کار، آن‌ها را به حال خود رها کرده و از پناه دادن و غذا دادن به این جانداران بی‌پناه خودداری می‌کنند.

– بریدن گوش سگ‌ها از توله‌ای. (با این تصور غلط که گویا چابک‌تر و زرنگ‌تر می‌شود، جنایتی که بدون هیچ بیهوشی و یا بی‌حس کردنی انجام می‌شود).

– داغ و یا سوراخ کردن گوش حیوانات اهلی برای نشان کردنشان.

– قصابی کردن حیوانات اهلی جلو همنوعانشان.

– جدا کردن تولەها (معمولاً سگ) از مادرشان.

– نگه‌داری حیوانات در قفس و زنجیر کردنشان.

متأسفانه در ایران تحقیقات علمی برای بررسی و ریشه‌یابی جرم و جنایت‌های موجود در جامعه وجود ندارد، بدین معنا که گرچه روانشناسان و متخصصین امور تربیتی، حیوان آزاری را واکنشی در برابر عواملی چون وضعیت ناامن خانواده، سرخوردگی‌های جامعه و دیگر علل می‌پندارند؛ اما آمار و دیتاهای مشخصی به زبان ریاضی وجود ندارد که این ارتباط را ملموس‌تر بیان کند. اغلب قریب به‌اتفاق افرادی که به حیوان آزاری مباردت می‌ورزند، انسان‌هایی هستند که عقده‌های روحی و روانی در آن‌ها انباشته‌شده و به‌واقع با متوسل شدن به چنین روش‌هایی روح و روان خود را آرام می‌سازند (کیومرث شرافتی، آسیب‌شناس اجتماعی). وجود حیوان آزاری در جامعه خود می‌تواند به‌مثابه کنشی برای شروع و گسترش خشونت‌های دیگر باشد، چراکه عینیت این موضوع الگوی توحش زایی برای کودکان و دیگر افراد می‌باشد.

راه‌کارها:

– آموزش و فرهنگ‌سازی: این امر را می‌توان هم از نهادها و ادارات دولتی مربوطه و هم از انجمن‌های مردمی انتظار داشت. همان‌گونه که در بالا ذکر شد در سال‌های اخیر انجمن‌های زیست‌محیطی و دفاع از حقوق حیوانات کوردستان همگام با رشد صعودی‌شان (کیفی و کمی)، توانسته‌اند تأثیرات بسزایی در گسترش فرهنگ حیوان‌دوستی در جامعه داشته باشند، گرچه هنوز راه درازی در پیشرو دارند؛ اما حضورشان قابل‌تقدیر است.

از منظر وظایف برخی ادارات و سازمان‌های دولتی، می‌توان گفت که آموزش این مهم از رسالت‌های بعضی از وزارتخانه‌هاست. وزارت آموزش‌وپرورش که نقش اساسی در آموزش کودکان این سرزمین دارد، می‌بایست در آموزش حیوان‌دوستی گوی سبقت را از دیگر هم‌کیشان خود می‌گرفت، همین انتظار هم از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز رواست که به نظر نگارنده، برعکس عمل کرده است! چاپ عکس سگی که به طناب آویخته شده در کتاب داستان کودکان، شاهد این ادعاست.

– تصویب قوانین منع حیوان آزاری و دفاع از حقوق حیوانات:

گرچه فرهنگ‌سازی راهی بنیادین و ریشه‌ای برای حل مسائل و مشکلات اجتماعی است اما بدهی است که تنها با این ابزار نمی‌توان اطمینان خاطر پیداکرده و نیاز به ضامن عملی‌تری وجود دارد، چراکه در غیر این صورت تخطی از هنجارها و آموزش‌های صورت گرفته تنها شکستن تعهدی اخلاقی پنداشته می‌شود. در بسیاری از کشورها، حیوان آزاری را فی‌نفسه یک جرم قضایی می‌دانند اما حیوان آزاری در ایران، جرم انگاری نشده است و قوانینِ عامِ موجود هم قوانینِ زیست‌محیطی هستند و نه قوانینی در حمایت از جانوران. در سال‌های اخیر فعالیت‌هایی انجام‌شده تا حیوان آزاری، جُرم‌انگاری شده و به حیطه جرائم وارد شود که متأسفانه این فعالیت‌ها هنوز به نتیجه ملموسی نرسیده است که امیدوارم این مهم نیز به‌زودی عملیاتی شده و شاهد آزار و اذیت این آفریدگان خداوند نباشیم و شاهد جامعه‌ای با خشونت به‌مراتب کمتری باشیم.

این مطلب در شمارە چهاردهم ماهنامە چیا بە چاپ رسیدە است.