رضا حسینی
تعاریف مختلفی درباره شهر سالم بیانشده است ازجمله ازنظر سازمان بهداشت جهانی شهر سالم شهری است که محیط خود را بهبود میبخشد و منابعش را توسعه میدهد. بهطوریکه مردم آن بتوانند یکدیگر را در جهت نیل به بالاترین تواناییها پشتیبانی کنند. از دیدگاه دیگر شهر سالم شهری است منطبق بر اهداف زندگی سالم شهروندان در یک بستر سالم و پاک. البته چنین شهری باید استانداردهای قابل قبولی در بحث فضای سبز، خدمات زیرساختی و دیگر نیازهای شهروندان و امکانات رفاهی مناسب جهت زندگی آرام را داشته باشد. امروزه با پیشرفت سریع تکنولوژی نوین و استفاده از ابزارهای فناوری اطلاعات تغییر سبک زندگی افراد و نیز گسترش زندگی آپارتمانی در شهرها، فعالیتهای ورزشی شهروندان رو به کاهش میرود. بهطورکلی ورزش در تمام دوران زندگی از اهمیت زیادی برخوردار بوده و موجب میشود افراد مکان مناسبی برای گذراندن اوقات فراغت خود داشته و در تأمین سلامت جسمی و روحی آنان تأثیر بسیار زیادی دارد. همچنین به دلیل مشغله بیشازحد افراد، نامساعد بودن محیط طبیعی و اجتماعی موجود، شهروندان به اتومبیل بهشدت وابسته شدهاند و فعالیتهای اوقات فراغت نیز بهنوعی تنظیمشده است که کمترین تحرک و فعالیت بدنی را به همراه دارد. لذا نیاز به انجام فعالیتهای ورزشی توسط افراد و توسعه فضاهای ورزشی برای آنها یک ضرورت امکانناپذیر است. ورزش بخشی از زندگی سالم است و در دهههای اخیر روز به روز به تعداد کسانی که ورزش میکنند افزوده میشود. وجود فضاهای ورزشی در همه جای دنیا حق شهروندان محسوب میشود. در این راستا امکانات مهیا شده تا شهروندان با کمترین هزینه و امکانات، سلامت جسمی و روانی خود را حفظ کنند.
فضاها و امکانات ورزشی و تفریحی بهعنوان اجزای مهم زندگی شهری
ازجمله سازمانهای عهدهدار ورزش همگانی و شهروندی در کشور فدراسیون ورزشهای همگانی و شهرداری هستند. برنامههای فرهنگی، ورزشی و تفریحی یکی از مهمترین عملکردهای شهری محسوب میشود و برنامهریزی و مدیریت آن نیز از وظایف مهم شهرداریهاست. ازجمله مأموریتهای مهم شهرداری در بخش وظایف اجتماعی و فرهنگی شهرداری که باعث رضایتمندی شهروندان از عملکرد آنان خواهد شد، توسعه و تأمین فضاهای ورزشی، اوقات فراغت شهروندان میباشد. فضاها و امکانات ورزشی و تفریحی بهعنوان اجزای مهم زندگی شهری برای سلامت افراد جامعه شناختهشدهاند و نقش اجتماعی، اقتصادی، آموزشی و فرهنگی باارزش را در جامعه بر عهدهدارند. دسترسی هر فرد از جامعه به تعداد مناسبی از فضاهای باز و تسهیلات ورزشی و تفریحی و میزان و نحوی ارائهی خدمات و امکانات ورزشی تأثیر مهمی در افزایش تحرک افراد دارد. پارکها و فضاهای ورزشی در شهرها، امروزه مکانهای مهمی هستند که شهرداری وظیفه تجهیز و نگهداری مناسب آنها را بر عهده داشته و شهروندان انتظاراتی از آنها دارند. شهرداریها میتوانند با ایجاد امکان ورزش به ارائهی خدمات ورزشی موردنیاز شهروندان بپردازند و تجهیز این امکان ورزشی را بر عهده گیرند. نگهداری از تأسیسات آن باید فرد یا افرادی از طرف شهرداری انتخاب و عهدهدار مدیریت این اماکن شوند. اماکن ورزشی را فضایی که فرد، متعلق به خود میداند و در آن احساس راحتی میکند، دانسته و به آن فضاي سوم، فضایی که میزبان تجمعات شاد، غیررسمی، داوطلبانه و منظم افراد است. اینگونه فضاها بیش از آنکه تنها یک فضا باشند، یک تجربهاند که نتیجۀ چنین تعامل و تجاربی در میان افراد و گروههای مختلف، دریافت حس هویت جمعی، احترام به خود (عزتنفس) ارتقاي مهارتهای جمعی و مشارکت اجتماعی خواهند بود.
فضاها و زمینهای ورزشی تنوع چشمگیری دارند که بررسی تمام آنها امکانپذیر نیست، اما مشخصات برخی از مکانهای ورزشی که بیشتر در فضاهای باز شهری و آپارتمانها توسط شهرداریها احداث میگردد در ادامه ذکر میگردد.
مرکز ورزشی واحد همسایه: در این مرکز امکاناتی برای ورزشهای پرطرفدار مانند گلکوچک، والیبال، بسکتبال و تنیس روی میز در فضای باز پیشبینی میشود. شعاع کاربردی مرکز ورزش واحد همسایه 300 متر است؛ و جمعیتی بین 2000 تا 4000 نفر را تحت پوشش قرار میدهد. حداقل مساحت این مرکز 500 متر است.
مرکز ورزش محله: در این مرکز افزون بر ورزشهای که در فضای آزاد مرکز ورزش واحد همسایگی عملی میشوند، سالنهای ورزشی مخصوص ژیمناستیک و شطرنج نیز طراحی میشوند. حداقل مساحت آن 5000 مترمربع در نظر گرفته میشود.
در بسیاری از محلههای شهری گونه غالب کاربری زمین فقط کاربری مسکونی و مرکز خرید است. درحالیکه هر محله شهری باید نیازمندیهای مربوط به خود را داشته باشند. انسانهای ساکن در شهرها باید انسانهای متحرکی باشند و نیازمند فضاهای باز، سبز و فضاهای ورزشی هستند. باید در میان شهرها محیطی طبیعی وجود داشته باشد درحالیکه در کمتر واحدی از واحدهای مسکونی تازهساخت جای برای تحرک و ورزش و فضاهای باز در نظر گرفتهشده است. مطالعات متعدد حاکی از آن است که مردم تمایلی به فعالیت فیزیکی نشان میدهند که دسترسی مناسب و راحتی به مکانهای مخصوص ورزش کردن نظیر پارکها و اماکن ورزشی داشته باشند. موسسه CDC در امریکا گزارش نمود که ایجاد و توسعه فضاهای ورزشی مناسب فعالیت میتواند باعث افزایش 25 درصدی مردم در انجام فعالیت و ورزش حداقل 3 بار در هفته شود. کمبود اماکن تفریحی و ورزشی با توجه به پراکندگی جمعیت مناطق مختلف از مهمترین مشکلات شهری میباشد. که نهایتاً منجر به نابسامانیهای اجتماعی از قبیل بزهکاری، گرایش به مواد مخدر، جنایت و… در میان جوانان میگردد. یکی از محوریترین نگرشهای توسعه پایدار شهری ساماندهی جمعیت سالم در چهارچوب شهروند سالم در محیطزیست سالم است افق مذبور حاصل نمیگردد مگر با توسعه فضاهای ورزشی.
تحلیل مکانی فضاهای ورزشی یک شهر با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیای (GIS)
استقرار هر عنصر شهری در موقعیت فضایی- کالبدی خاص از سطح شهر، تابع اصول و قواعد مخصوص به خود میباشد که در صورت رعایت شدن موقعیت و کارای عملکرد آن عنصر در همان مکان مشخص خواهد انجامید؛ و در غیر این صورت چهبسا باعث بروز مشکلات خواهد بود. بدون شک مدیریت و اجرای مطلوب و موفق برنامههای ورزش، مستلزم فراهم آوردن مجموعهای از شرایط و امکانات است. ازجمله مهمترین این شرایط ایجاد و توسعه و بهرهبرداری مطلوب از امکانات و تأسیسات ورزشی و فراهم نمودن تسهیلات لازم جهت دسترس آسان علاقهمندان ورزش به این فضاها میباشد. فضاهای ورزشی نیز ازجمله مراکز خدمات عمومی است که به دلیل اهمیت فراوانی که دارد نمیتوان آن را به سازوکار اقتصادی واگذار کرد. باید توجه داشت که هرساله اماکن ورزشی زیادی در نقاط کشور ساخته میشود که طبق بررسیهای بهعملآمده از سازمانهای متولی امر مشخص گردیده که مکانیابی آن بر اساس روش سنتی صورت میگیرد.
تعیین مکان بهینه مراکز ورزشی از وظایف مهم برنامه ریزان و تصمیمگیرندگان شهری میباشد. این اماکن باید بهگونهای در شهر واقع شوند که شهروندان بهراحتی به آنها دسترسی داشته باشند. علاوه بر این میتوان عنوان نمود که برنامه ریزان سعی دارند تا توزیع مرکز خدماتی را در محیطهای شهری بهینه سازند و این توزیع مناسب با توزیع جمعیت و یا میزان تقاضا نقاط مختلف میباشد. تکنولوژی (GIS) با جمعآوری و تلفیق پایگاه دادههای معمولی بهوسیله تصویرسازی و استفاده از آنالیزهای جغرافیای، اطلاعاتی را برای نقشهها فراهم کند.
این مطلب در شمارە چهاردهم ماهنامە چیا بە چاپ رسیدە است.
ثبت دیدگاه